Verlichtingsniveaus per zone
NF EN 12464-1 legt per zone een te handhaven gemiddelde verlichtingssterkte (Em) vast, een maximale verblinding (UGR), een minimale gelijkmatigheid (Uo) en een minimale kleurweergave (Ra). Deze waarden gelden op de taakzone: op de vloer voor een verkeersruimte, op tafelhoogte voor een orderpickplek.
| Zone | Em (lux) | UGR max | Uo | Ra min | Aanbevolen IP / IK |
|---|---|---|---|---|---|
| Opslag zonder vaste werkplek | 100 | 25 | 0,40 | 60 | IP54 |
| Stellinggangen zonder personeel (geautomatiseerd magazijn) | 20 | niet vastgelegd | 0,40 | 40 | IP54 |
| Stellinggangen met personeel | 150 | 22 | 0,40 | 60 | IP65, IK08 |
| Orderpicking, verpakking, verzending | 300 | 25 | 0,60 | 60 | IP54, IK08 |
| Laaddocks | 150 | 25 | 0,40 | 40 | IP65, IK10 |
| Dockkantoor | 500 | 19 | 0,60 | 80 | IP20 |
| Werkplaats, grof werk | 300 | 25 | 0,60 | 80 | IP65, IK08 |
| Montage, middelfijn werk | 500 | 22 | 0,60 | 80 | IP54 |
| Fijn werk, precisiewerk | 750 | 19 | 0,70 | 80 | IP40 |
| Visuele inspectie, fijne defecten | 1000 | 16 | 0,70 | 80 (90 bij kleurcontrole) | IP40 |
| Natte zones, voedingsmiddelenindustrie | 500 | 22 | 0,60 | 80 | IP69K |
| Zones met explosiegevaar | 300 | 25 | 0,60 | 60 | Ex, IP66 |
Bron: NF EN 12464-1 (2021), te handhaven gemiddelde waarden op de taakzone. Hanteer in een ATEX-zone de waarden van de daadwerkelijk uitgevoerde activiteit. IP en IK: aanbevelingen van Silumen afhankelijk van de blootstelling.
De versie 2021 van de norm staat toe de verlichtingssterkte een stap te verhogen wanneer de taak kritisch is, lang duurt of door oudere medewerkers wordt uitgevoerd: een orderpickplek van 300 lux kan zo naar 500 lux gaan als er de hele dag kleine etiketten worden gelezen.
Wat de regelgeving zegt
Het Franse Arbeidswetboek (Code du travail, artikel R4223-4) legt minimumwaarden op: 40 lux in interne verkeersroutes, 60 lux in trappenhuizen en magazijnen, 120 lux in werkruimten en 200 lux in ruimten zonder daglicht waar permanent wordt gewerkt. Buiten vraagt het 10 lux op verkeersroutes en 40 lux waar permanent wordt gewerkt, bijvoorbeeld op een onoverdekt laaddock. Dit zijn wettelijke ondergrenzen, geen streefwaarden: een programma van eisen stelt u op met de waarden van NF EN 12464-1 (NF EN 12464-2 voor laaddocks en buitenterreinen). Veiligheidsverlichting valt onder afzonderlijke teksten (NF EN 1838) en wordt niet met deze tabel gedimensioneerd.
Gelijkmatigheid en onderhoudsfactor
Twee installaties met gemiddeld 150 lux kunnen een tegengesteld resultaat geven. De gelijkmatigheid Uo is de verhouding tussen de minimale en de gemiddelde verlichtingssterkte: bij 0,40 in een gang van 150 lux mag geen enkel punt onder 60 lux zakken. Bij orderpicking (Uo 0,60 bij 300 lux) is het minimum 180 lux op de tafel. U verbetert de gelijkmatigheid door de armaturen dichter bij elkaar te plaatsen, zelden door hun vermogen te verhogen.
De onderhoudsfactor
De waarden in de tabel zijn gehandhaafde waarden: ze moeten aan het einde van de onderhoudscyclus nog gehaald worden, niet alleen op de dag van oplevering. De onderhoudsfactor (MF) combineert de afname van de lichtstroom van de LED's met de veroudering en vervuiling van armaturen en wanden. Reken op ongeveer 0,80 in een schoon, regelmatig gereinigd magazijn en 0,70 of zelfs minder in een stoffige omgeving (karton, hout, cement, textiel). Concreet: om 150 lux te handhaven met een MF van 0,75 moet de nieuwe installatie 200 lux leveren.
Tip van het studiebureau
Eis dat de gehanteerde MF in elke rekennota staat. Een MF van 0,90 in een kartonmagazijn bespaart op papier armaturen en levert na twee jaar klachten op. Kies liever een gladde IP65-kap die minder vervuilt en met een doek schoon te maken is.
Highbay of lijnarmatuur: kiezen op basis van hoogte en gang
De keuze hangt af van twee criteria: de montagehoogte en de geometrie van de zone. Tot 5 à 6 m volgen lijnen van waterdichte LED-armaturen de werkplekken en gangen. Daarboven stapt u over op armaturen met een hoog vermogen, die het aantal lichtpunten beperken.
- Open zone (orderpicking, laaddocks, hal zonder stellingen): industriële highbays, bundel van 120° tot ongeveer 8 m, daarna 90° en 60° naarmate de hoogte toeneemt.
- Stellinggang: lineaire highbays in de as van de gang, met een optiek die smal is in de breedte en breed in de lengte. Hoe smaller de gang en hoe hoger de stellingen, hoe smaller de optiek moet zijn, anders belandt de lichtstroom bovenop de stellingen.
- Grote hoogte: de lineaire pendelarmatuur Pro+ SL-LHB250W (185 lm/W) verlicht hoge hallen met weinig montagepunten.
Richtwaarde voor de opstelling: met een brede bundel kan de hart-op-hartafstand 1 tot 1,5 keer de montagehoogte bedragen; met een smalle optiek blijft u liever tussen 0,7 en 1 keer. De fotometrische studie bevestigt daarna de gelijkmatigheid en de verticale verlichtingssterkte op de stellingfronten, onmisbaar om een etiket op het onderste niveau te lezen.
IP en IK naar blootstelling
IP20 tot IP40 volstaat in een droge, schone zone. Kies IP65 zodra er stof, vocht of kou is, en IP69K voor zones die met een hogedrukspuit worden gereinigd. Voor stootvastheid: IK08 op hoogte en IK10 binnen bereik van heftrucks of pallets, vooral op de laaddocks. Controleer in een koel- of vriesmagazijn het werktemperatuurbereik van het armatuur. In een geclassificeerde zone is alleen ATEX-gecertificeerde verlichting toegestaan, gekozen naar de zone (1, 2, 21 of 22): de indeling is de verantwoordelijkheid van de exploitant, ook voor een acculaadruimte.
Detectie per gang en relamping
Een stellinggang is meestal leeg. LED schakelt direct in, wat met ontladingslampen niet kon: detectie wordt daardoor rendabel. De goede praktijken:
- één schakelgroep per gang, aangestuurd door een sensor aan elk uiteinde, zodat de hele gang oplicht voor de heftruck uit;
- een verlaagd standbyniveau (10 tot 20 %) in plaats van volledig uitschakelen in de verkeersgangen, om een visueel oriëntatiepunt te houden;
- een nalooptijd van 2 tot 5 minuten en een gevoeligheid die zo is ingesteld dat de sensor niet reageert op bewegingen in de naastgelegen gang.
LED-armaturen met geïntegreerde sensor zijn geschikt voor bulkopslag en lagere gangen.
Wat u vervangt
Hogedruknatriumlampen (geel licht, Ra rond 20) en metaalhalogenidelampen van 250 tot 400 W worden vervangen door LED-highbays of lijnarmaturen van gemiddeld 100 tot 200 W, afhankelijk van de hoogte en de beoogde lux. Fluorescentie-armaturen met T8-buizen pakt u op twee manieren aan: T8 LED-buizen in bestaande armaturen die nog in goede staat zijn, of volledige vervanging door een waterdicht armatuur wanneer de behuizingen vergeeld, gescheurd of niet meer dicht zijn. Reken niet in wattequivalenten: maak de berekening opnieuw vanuit de te handhaven lux. De LED-besparingscalculator berekent de besparing vóór de bestelling.
Praktijkvoorbeeld: orderpickgang van 30 m onder 10 m
Uitgangspunten: gang van 30 m lang en 3 m breed (reachtruck), stellingen van 8 m, armaturen op 9,5 m boven de as van de gang, orderpicking op de onderste niveaus. Doel: 150 lux gehandhaafd op de vloer, Uo 0,40, UGR 22, Ra 80 (boven het minimum van 60, om de kleurcodes op de etiketten te lezen).
- Oppervlak: 30 x 3 = 90 m².
- Factoren: onderhoudsfactor 0,75 (kartonomgeving), benuttingsfactor geschat op 0,35 (een flink deel van de lichtstroom valt op de stellingfronten, wat de bedoeling is).
- Te installeren lichtstroom: 150 x 90 / (0,35 x 0,75) = ongeveer 51.400 lm.
- Opstelling: 5 lijnarmaturen met smalle optiek, hart-op-hartafstand 6 m (0,6 keer de montagehoogte), het eerste op 3 m van het einde van de gang. Lichtstroom per armatuur: ongeveer 10.300 lm, dus een lijnarmatuur van 70 tot 80 W bij 140 lm/W.
- Vermogen: ongeveer 375 W voor de gang, iets meer dan 4 W/m².
- Sturing: een sensor aan elk uiteinde van de gang, standby op 15 %, nalooptijd 3 minuten.
Ter vergelijking: dezelfde gang met drie metaalhalogenidelampen van 400 W verbruikte permanent meer dan 1300 W, voorschakelapparaten inbegrepen. Deze berekening met de benuttingsfactor geeft een orde van grootte: de werkelijke gelijkmatigheid en de verticale verlichtingssterkte op de fronten controleert u in DIALux. Dat doet onze lichtstudie op basis van uw plattegronden.
Tip van het studiebureau
Breng vóór het vastleggen van de montagehoogte de sprinklers, kabelgoten en de maximale ladinghoogte boven de stellingen in kaart. Een te laag gemonteerd armatuur wordt geraakt door heftruckmasten; boven een ligger gemonteerd geeft het een schaduwstrook over de hele gang.
Uw programma van eisen in 8 punten
- Plattegrond van de zones met per zone Em, UGR, Uo en Ra volgens NF EN 12464-1.
- Hoogte tot onderkant dakconstructie, hoogte van de stellingen, breedte en lengte van de gangen.
- Onderhoudsfactor, onderbouwd op basis van stofbelasting en reinigingsfrequentie.
- Opgelegd type optiek per zone: highbay in open zones, lijnarmatuur met smalle optiek in de gangen.
- IP en IK per zone, minimale en maximale omgevingstemperatuur, eventuele ATEX-indeling aangeleverd door de exploitant.
- Minimale lichtopbrengst van het complete armatuur (in lm/W) en opgegeven levensduur (L80 of L90).
- Sturingsstrategie: groepen per gang, detectie, standbyniveau, nalooptijd.
- Fotometrische rekennota en opleveringsmetingen in lux, op de vloer en op de werkplekken. Voor een prijsopgave gebruikt u onze offerteaanvraag.
