NF EN 13201-klassen: M, C en P naar gebruik
NF EN 13201 deelt de openbare ruimte in verlichtingsklassen in. Elke klasse legt minimumwaarden vast die gedurende de hele levensduur van de installatie gehandhaafd moeten blijven, niet alleen bij de oplevering.
- M-klassen (M1 tot M6): wegen waar gemotoriseerd verkeer overheerst, met gemiddelde of hoge snelheid. Criterium: de luminantie van het wegdek, van 2 cd/m² in M1 tot 0,3 cd/m² in M6.
- C-klassen (C0 tot C5): conflictzones (kruispunten, rotondes, oversteekplaatsen op wegen met verkeer). Criterium: de gemiddelde verlichtingssterkte, van 50 lux in C0 tot 7,5 lux in C5.
- P-klassen (P1 tot P6): voetgangers, fietsers, woonstraten met lage snelheid, pleinen, paden. Criterium: de gemiddelde en minimale verlichtingssterkte.
De klasse wordt gekozen volgens de methode van CEN/TR 13201-1: snelheid, verkeersintensiteit, mix van weggebruikers, parkeren, omgevingshelderheid, gezichtsherkenning. Eén straat kan onder twee klassen vallen: M voor de rijbaan, P voor de trottoirs.
| Klasse | Gehandhaafde gemiddelde verlichtingssterkte (lux) | Gehandhaafde minimale verlichtingssterkte (lux) | Indicatief gebruik |
|---|---|---|---|
| P1 | 15 | 3 | Druk stadscentrum, levendige winkelstraat |
| P2 | 10 | 2 | Plein, voorplein, winkelstraat |
| P3 | 7,5 | 1,5 | Drukke woonstraat, stedelijk fietspad |
| P4 | 5 | 1 | Rustige woonstraat, woonwijk |
| P5 | 3 | 0,6 | Weinig gebruikt pad, omgeving van gebouwen |
| P6 | 2 | 0,4 | Landweg, weinig gebruikte groene route |
Bron: NF EN 13201-2, P-klassen (gehandhaafde waarden). Indicatief gebruik volgens Silumen: de klasse wordt onderbouwd met de methode van CEN/TR 13201-1.
In deze ruimtes richten stedelijke armaturen op een mast de lichtstroom naar de grond, met een optiek die past bij de te verlichten breedte.
Buitenparkings: NF EN 12464-2
Een parkeerterrein dat bij een activiteit hoort (winkel, bedrijf, wooncomplex) wordt eerder gedimensioneerd volgens NF EN 12464-2. Verblinding wordt daar uitgedrukt in GR, de buitenvariant van UGR.
| Ruimte | Em (lux) | GR max | Uo | Ra (CRI) |
|---|---|---|---|---|
| Parkeerterrein, weinig verkeer (buurtwinkels, appartementencomplexen) | 5 | 55 | 0,25 | 20 |
| Parkeerterrein, gemiddeld verkeer (kantoren, warenhuizen, industrieterreinen) | 10 | 50 | 0,25 | 20 |
| Parkeerterrein, druk verkeer (winkelcentra, sportaccommodaties) | 20 | 50 | 0,25 | 20 |
Bron: NF EN 12464-2, tabel parkeerterreinen. Aanbeveling Silumen: minimaal CRI 70 om kleuren en gezichten goed te onderscheiden.
Op een weinig gebruikt parkeerterrein beperken LED-schijnwerpers met sensor de volle lichtstroom tot de momenten dat er iemand passeert.
Het Franse besluit van 27 december 2018: de regels tegen lichthinder
Het is dit besluit, en niet NF EN 13201, dat de maximale lichtstroomdichtheid en de kleurtemperatuur vastlegt. Het geldt voor openbare en particuliere buitenverlichting, zonne-energieverlichting inbegrepen.
Wat de regelgeving zegt
Voor wegverlichting (verkeersveiligheid) schrijft het besluit voor: een aandeel licht boven de horizontaal (ULR) van minder dan 1 % in geïnstalleerde toestand; een CEN-fluxcode nr. 3 van minimaal 95 %; een kleurtemperatuur van maximaal 3000 K, verlaagd tot 2400 K in bepaalde beschermde gebieden (natuurreservaten, sterrenwachtlocaties); een oppervlaktedichtheid van de geïnstalleerde lichtstroom van maximaal 35 lm/m² binnen de bebouwde kom en 25 lm/m² daarbuiten.
- ULR: 0 % voor een armatuur met vlakke afdekking dat horizontaal is gemonteerd; een schuin geplaatste uithouder doet de waarde stijgen.
- CEN-fluxcode nr. 3: het deel van de neerwaartse lichtstroom dat binnen een kegel van 75,5° rond de verticaal blijft. U leest het af in het fotometrische bestand (LDT of IES).
- Oppervlaktedichtheid van de lichtstroom: som van de lichtstromen van de bronnen (lm) gedeeld door het te verlichten oppervlak (m²). Het is een bovengrens, geen streefwaarde.
- Brandtijden: openbaar toegankelijke parken en tuinen en erfgoedverlichting gaan uiterlijk om 1 uur 's nachts uit, of 1 uur na het einde van de activiteit. Parkeerterreinen die bij een activiteit horen, gaan uiterlijk 2 uur na het einde daarvan uit. Voor de openbare weg geldt geen landelijk tijdschema: de gemeente beslist over doven of dimmen midden in de nacht.
- Bolarmaturen: armaturen die meer dan de helft van hun lichtstroom naar de hemel sturen, moesten vóór 1 januari 2025 vervangen zijn.
Onze armaturen voor openbare verlichting zijn verkrijgbaar in 3000 K en lager, met een naar de grond gerichte lichtstroom.
Lantaarns renoveren of een nieuw armatuur plaatsen
Bij een bestaand verlichtingspark hangt de keuze af van de staat van de lantaarns en masten.
Renovatie met een LED-lamp
Een LED-lamp voor openbare verlichting met E40- of E27-fitting vervangt de hogedruknatriumlamp of metaalhalogenidelamp. Lantaarn en mast blijven behouden, het voorschakelapparaat wordt afhankelijk van het model verwijderd of overbrugd.
De beperkingen: de fotometrie blijft die van de lantaarn. Laat de lantaarn licht naar de hemel ontsnappen, dan verbetert de ULR niet. Controleer ook de thermische bestendigheid, de afmetingen van de lamp en de dichtheid na de ingreep.
Nieuw LED-armatuur
Een nieuw armatuur biedt een wegoptiek die op de weg is afgestemd, een beheerste ULR, een programmeerbare driver en een fotometrisch bestand. Het is de veiligste weg om in een aanbesteding de naleving van het besluit van 2018 en de NF EN 13201-klasse aan te tonen.
Tip van het studiebureau
Inventariseer elk lichtpunt (lantaarn, vermogen, staat van de mast, lichtpunthoogte). Een LED-lamp in stijllantaarns die in goede staat zijn en aan de bovenkant gesloten, een nieuw armatuur op de hoofdassen en overal waar de lantaarn de hemel verlicht.
Dimmen, detectie en zonne-energie
Met LED wordt sturing eenvoudig. Drie niveaus, van het lichtste tot het meest volledige:
- Geprogrammeerd dimmen: de driver verlaagt de lichtstroom midden in de nacht, bijvoorbeeld naar 50 % van 23 tot 5 uur, zonder stuurkabel. Toon aan welke klasse bij de verlaagde lichtstroom wordt gehaald.
- Aanwezigheidsdetectie: het armatuur brandt op een laag niveau en schakelt op zodra een voetganger of voertuig passeert. Geschikt voor paden, ontsluitingswegen en weinig gebruikte parkeerterreinen.
- Afstandsbeheer: elk lichtpunt communiceert (DALI-interface, NEMA- of Zhaga-aansluiting). Storingen worden gemeld en scenario's per straat zijn mogelijk.
Om de besparing van een renovatie te berekenen, gebruikt u onze LED-besparingscalculator.
Verlichting op zonne-energie
Een autonoom zonne-armatuur bespaart sleuven en aansluitwerk op paden, terreinranden en afgelegen parkeerterreinen. Dimensioneer het voor december: paneel pal op het zuiden zonder schaduw, autonomie voor meerdere nachten, detectie om de accu te sparen. Het valt ook onder het besluit van 2018 en moet een fotometrisch bestand hebben.
Praktijkvoorbeeld: een woonstraat van 200 m
Uitgangspunten: straat in een woonwijk binnen de bebouwde kom, 200 m lang, rijbaan van 5 m en twee trottoirs van 1,5 m, dus 8 m breed en 1600 m² te verlichten. Weinig verkeer, 30 km/u.
- Klasse: P4, dus 5 lux gemiddeld en 1 lux minimaal gehandhaafd over de volle breedte.
- Opstelling: masten aan één kant, lichtpunthoogte 6 m, mastafstand 25 m (ongeveer 4 keer de hoogte), dus 9 lichtpunten.
- Lichtstroom per armatuur: verlichtingssterkte × mastafstand × breedte / (benuttingsfactor × onderhoudsfactor), dus 5 × 25 × 8 / (0,45 × 0,8), ongeveer 2800 lm. We kiezen een armatuur van ongeveer 3000 lm uitgaande lichtstroom, dus rond 25 W bij een efficiëntie van 120 lm/W.
- Controle besluit 2018: 9 × 3000 lm / 1600 m², ongeveer 17 lm/m², de helft van de bovengrens van 35 lm/m². Kleurtemperatuur 3000 K of 2700 K, armatuur vlak gemonteerd (ULR 0 %).
- Verbruik: 9 × 25 W, dus 225 W geïnstalleerd vermogen. Bij ongeveer 4100 branduren per jaar komt dat neer op bijna 920 kWh; met dimmen naar 50 % van 23 tot 5 uur zakt dat naar ongeveer 680 kWh. Ter vergelijking: de negen oorspronkelijke natriumlantaarns van 100 W (ongeveer 115 W met ballast) verbruiken bijna 4200 kWh per jaar.
Deze berekening geeft een orde van grootte. Het minimum van 1 lux tussen twee masten wordt met een fotometrische berekening gecontroleerd: onze lichtstudie onderbouwt de waarden met een rekennota voor uw aanbestedingsdossier.
Veelgemaakte fouten
- Rekenen zonder onderhoudsfactor: de installatie zakt binnen enkele jaren onder de klasse.
- Vermogens (W) vergelijken in plaats van lichtstromen (lm) en efficiëntie (lm/W).
- Voor 4000 K kiezen “om beter te zien”: niet conform het besluit van 2018.
- De uithouder schuin zetten om breedte te winnen: de ULR komt dan snel boven 1 %.
Uw technisch bestek (CCTP) voor openbare verlichting in 8 punten
Leg controleerbare prestaties vast, geen merken.
- Verlichtingsklasse per weg (M, C of P), onderbouwd volgens CEN/TR 13201-1, met de te halen gehandhaafde waarden.
- Opgelegde rekenaannames: onderhoudsfactor, weggeometrie, wegdek, rekenraster, zodat alle inschrijvers op dezelfde basis rekenen.
- Naleving van het besluit van 27 december 2018: ULR, CEN-fluxcode nr. 3, kleurtemperatuur, oppervlaktedichtheid van de lichtstroom, brandtijden, met rekennota.
- Fotometrische gegevens: LDT- of IES-bestanden van elk armatuur en een DIALux-studie of gelijkwaardig, aan te leveren door de inschrijver.
- Kenmerken van het armatuur: uitgaande lichtstroom, armatuurefficiëntie in lm/W, minimaal IP65, IK08, elektrische klasse, overspanningsbeveiliging, lichtstroombehoud (Lx-waarde bij een bepaalde levensduur).
- Sturing: dimprofiel, detectie, interface (DALI, NEMA of Zhaga) die compatibel is met toekomstig afstandsbeheer.
- Dragers: lichtpunthoogte, uithouder, fundering, windbelastingsberekening volgens NF EN 40, compatibiliteit met de behouden masten.
- Exploitatie: garantieduur, beschikbaarheid van reserveonderdelen, revisiedossier (DOE), inname en recycling van gedemonteerde lampen en armaturen.
Stuur ons uw aanbestedingsdossier (DCE) of uw bestek: wij antwoorden met een lichtstudie en een offerte op basis van onze assortimenten voor openbare verlichting.
